اندیشه

فرهنگی، ادبی، تاریخی، هنری، طنز

اندیشه

فرهنگی، ادبی، تاریخی، هنری، طنز

اندیشه

درباره مدیر:
میر حسین دلدار بناب
متولد 1346 بناب مرند
پژوهشگر

بایگانی
آخرین نظرات
  • ۱ آذر ۹۶، ۰۱:۰۹ - محمد
    ریدی
پیوندها

زن موجودی چند ساحتی در ادبیّات شفاهی آذربایجان

چهارشنبه, ۱۹ شهریور ۱۳۹۳، ۱۰:۲۹ ق.ظ
دیروز همایش زن در تاریخ آذربایجان، در محل هتل ماریانای مرند برگزار شد. متولّی همایش انجمن زنان پژوهشگر ایران و چند واحد دانشگاهی منطقه و فرمانداری شهرستان مرند بود.

علی رغم بی مهری هایی که شد، همایش در نهایت آرامش و در فضایی بسیار صمیمی و علمی برگزار شد.

اساتید و صاحب نظران برجسته ی بسیاری از دانشگاه های معتبر کشور مانند دانشگاه تهران، اصفهان، تبریز، اردبیل، شهید بهشتی تهران، مشهد و چند واحد دانشگاه آزاد به همراه تعدادی از دبیران صاحب قلم آموزش و پرورش حضور داشتند.

دریغ که این اتفاق علمی نادر و حضور بیش از چهل نفر ازفرهیختگان صاحب قلم کشور، بنا به ملاحظات و فشارهای شخصی بعضی نو دولتان، با بی تفاوتی مسئولان شهری و مدعیّان فکر و فرهنگ مواجه گردید!!!

صاحب این قلم در مقدمه ی سخنرانی ام به عبارتی کوتاه که حکم حسن اعتذار از مهمانان گرانقدر را داشت اکتفا نمودم و آن این که؛ « دنیا خیلی بزرگ است، امّا دنیای بعضی ها خیلی کوچک است، کسی جای هیچکسان را تنگ نخواهد کرد، امّا...»

همایش دیروز مانند بسیاری از همایش ها فرصت مغتنمی بود برای آشنایی با برخی چهره های علمی و فرهنگی و تجدید دیدار با دوستان قدیمی. بر خود لازم می دانم از حضور گرم دوست داران فکر و فرهنگ و اندیشه که بسیار چشمگیر نیز بود، قدردانی نمایم. همچنین از برگزار کنندگان همایش و مهمانان عزیزی که از اقصی نقاط کشور در شهر دیر زیسته ی مرند حضور یافته بودند.

چکیده ی مقاله ام را عینا تقدیم می دارم.

زن موجودی چند ساحتی در ادبیات شفاهی آذربایجان

زن به عنوان نیمه ی کامل کننده ی جامعه ی بشری، در فرهنگ شفاهی( فولکلور) آذربایجان موجودی چند ساحتی به شمار می آید. تصاویری که در فرهنگ شفاهی آذربایجان از زن ارائه می شود از چنان اختلاف فاحشی برخوردار است که گاه تصور می شود انسان با چند وجود متفاوت روبه رو می باشد.وقتی زن در لباس مادر نمایان می شود موجودی اهورایی و مقدس به شمار می رود که گویی به تنهایی بار هستی را به دوش می کشد و انوار قداستش به هفت آسمان تتق می کشد.

آنا وطن یعنی مام میهن، آنا دیلی یعنی زبان مادری و آنا یوردو یعنی سرزمین مادری حکایت از جایگاه  والای مادر دارد.

در ترانه ای فولکلوریک مادر نور چشم فرزند خوانده می شود  و کسی است که عمر بر سر بالاندن  فرزند خود گذاشته  و زلف سیاه خود را به پای فرزندش سپید می کند. فرزند نیز با فدایی قرار دادن خود، قدر لا لایی های حزین مادر در در شب بیداری های درازش را می داند.«گؤزومون نورو، جانیم آنا / بؤیوتدون سن منی، یانا یانا / ساچینین آغینا ، قاراسینا قوربانام / کؤنلونون اول حزین، لایلاسینا قوربانام / عزیز آنا.»

در ساحتی دیگر وقتی زن در قالب یار جلوه گر می شود، عقل و دل و دین از عاشق می رباید، سرو چمن در برابر قامت موزونش سر خم می کند، ماه آسمان در برابر زیبایی اش به سجده می افتد و نرگس کرشمه اش را از چشمان او وام می گیرد.

امثال و حکم، ترانه ها، داستان ها و بایاتی های مردم آذربایجان سرشار از دلداد گی ها و دلبرد گی های عاشق و معشوق است.در ترانه ی ؛  « دارا زولفون سال هر یانا / گؤزلرین بنزه ر جئیرانا / باخدیم قالدیم یانا یانا / یار بیزه قوناق گله جک/ بیلمیره م نه واخت گله جک / سؤز وئریپ صاباح گله جک.» از زیبایی مسحور کننده ی سلسله ی زلف معشوق و چشمان شهلای ماننده به چشمان آهویش سخن می رود که آتش به جان و دل عاشق انداخته است. و عاشق با حسرت تمام در انتظار روزی است که معشوق قدم به کاشانه ی او بگذارد.

ساحتی دیگر که نباید از آن غفلت نمود، چهره ی مردانه ی زن می باشد که به ظاهر مقوله ای متناقض نما به نظر می رسد.

در این ساحت، زن به شیر زن تبدیل می شود و دوشادوش مردان در دفاع از حریم خانواده،عشیره، طایفه و ایل قد بر  می افرازد. ضرب المثل« اصلانین ارکک دیشیسی اولماز» یعنی شیر نر و ماده اش فرقی با هم ندارد، شاهد این مدعا است.

اما زن در مفهوم کلی و در ساحتی دیگر در اذهان متاثر از جامعه ی مردسالار چنان تنزل درجه پیدا می کند که به سان حوّا از اوج بهشت کمال و زیبایی به  حضیض دنیای حقارت و تحقیر هبوط می کند، بطوری که قداست آن موجود اهورایی در ساحت مادرانه اش و زیبایی و جلوه گری اش در ساحت معشوقه بودنش رنگ می بازد.

 او در این ساحت، تبدیل به موجودی درجه چندم می شود که عقل و کیاستش با عقل  و فهم مرغ خانگی سنجیده می شود.کنکاش در فرهنگ شفاهی مردم آذربایجان ما را به شواهد بسیاری از چند ساحتی بودن چهره ی زن رهنمون می سازد.

 با همه ی این تفاصیل هر چه به دوران معاصر نزدیک تر می شویم تحت تاثیر تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و تغییر دیدگاهها نسبت به زن  ساحاتی مانند؛ ساحت علمی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و هنری در اشکال و ابعاد جدید بر ساحات وجودی زن افزوده می شود و زنان  برجسته ای مانند؛ زینب پاشا، طاهره قره العین و پروین اعتصامی درآذربایجان ظهور پیدا می کنند.

کلید واژه ها: زن، مادر، یار، چهره ی چند ساحتی، فولکلور آذربایجان.
  • میر حسین دلدار بناب

نظرات  (۶)

  • اسماعیل نوروزی شجاعی
  • با سلام و عرض ارادت خدمت استاد گرانقدر...
    اما بعد...
    نمیدانم در همایش زن در تاریخ آذزبایجان صاحب نظران مشهدی و تهرانی و اصفهانی و ... چه حرف هایی برای گفتن داشته اند اما هرچه که بوده این همایش قسمتی از خلاء موجود در زمینه ی تحقیق و پژوهش درباره ی تاریخ و فرهنگ اصیل آذربایجان را پر کرده است.جا دارد که به نوبه ی خودم از بانیان همایش و تمامی شرکت کنندگان در آن تشکر کنم.و همچنین بابت مقاله ی بیطرف ،حقیقت گرا و مختصر و مفید جنبعالی ممنونم.
    شاگرد کوچک شما 
    نوروزی شجاعی
    پاسخ:
    سلام
    سپاسگزارم.
    سالاملار
    اولا دئمه لی یم کی چوخ گؤزه ل یازمیسیز.  چوخ ساغ اولون سیزین بو یازدیغیز منه ائله بیر تاققا ویردیکی. اؤز آناریمیزین زحمتلرین یادیما سالدی . من جاوان آنالارا دا سایقیم چوخدی. آما ساعات اون بیر یاریمدا سیزین مقاله زی اوخویاندان تا ایندی  ییه کیمین(ایکی ساعات یاریم)  آنامین منه چکدیگی زحمتلری یازدیم،قوتارمادی یورولدوم دای یاتیرام. گؤر بیزیم آنالاریمیز نه لر چکیب لر.
    چوخ ساغ اول
    پاسخ:
    سلاملار
    یاشاسین باریش معللیم.
  • گرگرلی آراز
  • سلاملار

    آمیر حوسین جنابلاری  اونو بیلیرم کی هر یئرده اولساز  اورانی  گول - چیچکه  دوندرمک قابیلییه تی  سیزده وار  .....اما اوز آرامیزدی  بیر یئره قوناق گئدرسیز  اورا  بیر  کوفیلی بیرده  توفیلی  آپارماق اولار  ائله بیزیده  بو ایکی سینین بیری  حساب ائدردیز  !!

    پاسخ:
    سلاملار
    آراز بئی، قرار بونایدی کی ییغینتی بیر گونده جولفادا اولسون آمما سیزین او باش کنددن اولان مجلیس نومایندز، ایریلینی دئییرم او ایمام ریضانین باشماقچیسی، ایشه پل ووردی!!!
    هامیلاری تام میز سئور رئیس لری قورخوددو کی بو ییغینتییا گلمه سین لر، مرندین کی دئییرم. گلن رئیس لرده قورخودان بیر ساعات سونرا دوروب گئددیلر!!!
    اونا گؤره جولفا ییغینتیسیدا لغو اولدو، یوخسا سیزه خبر وئره جه ییدیم اورا گله سیز.
    بابا سییاست قاپیدان گیرنده علم، هونر، شرافت و کیشیلیک باجادان چیخیب قاچیر!!!
    نئیله مک هله لیک دئوران بئله فیرلانیر!
    ...آنجاق منیم عوذرومو قبول ائدین، هر نه گؤرسز اؤز وکیلیزدن گؤرون!!!
  • شاعر شنیدنی ست
  • سلام بر شما
    آذربایجان همیشه بهترین ها رو داشته
    ممنون از پست خوبتون /
    پاسخ:
    سلام
    ممنون از لطف و محبتتان.
    درود بر شما
    زیبا بود
    ولی چرا شما به زن در مقام "مادر زن" نپرداخته بودید ؟
    نه اصلاً چرا ؟
    شاد باشید
    پاسخ:
    سلام
    اتفاقا در اصل مقاله یکی از ساحت ها همان موضوع است با شواهد بسیار...
    ممنون از دقت نظرتان.
    سلام برادرم 
    زن فرشته ای است پاک و بی گناه وظریف ولطیف و قابل ستایش 
    همان شخصی است که شما  توسط او به دنیا امده اید
    همان شخصی است که شب تا صبح به خاطر یه لحظه دیدنش ثانیه شماری میکردید
    چیزی که باعث تنزل برخی از خانم ها شده وجود برخی مردان.......در زندگی انهاست 
    برادرم : اگه روزی شما بیایین خونه ببینین چند تا مرد خونه تون  هستند از خانم بپرسین اینا کین
    و بشنوئید این اقایون همگی شوهران من هستند به عنوان یک انسان چه حسی به شما دست میدهد؟ لطفا پشت شرع و عرف اسلامی قایم نشوید
     چه قدر ناراحت میشوید ؟خوابش هم برای مردان کابوس است ولی این زندگی را شماها  در طول تاریخ برای زنان فراهم کرده اید  بسترش را چیده اید زنان هم انسان هستند
    برای زنان هیچ امنیتی وجود ندارد هر لحظه در هر مرحله زمانی از زندگی اش این احساس در وجودش هست 
    پس انتظار هیچ چیز از دشمنی که با دست خودتان ساخته اید را نداشته باشید
    در ضمن زنان ان قدر زرنگ و با هوش هستند که حریف هزار مردی مثل شما میشوند 
    در طول تاریخ زنان ارام و بیصدا اداره خونه و مرد و حکومت و کشور رو همیشه در دست داشته اند اما مردان نمیدانند
    انتخاب با شماست اگه میخواهین بچه ی یک مادر باشین ، باشین.  یا بچه ی یک اهو چشم
    و  یا میخواهین بچه ی یک مرغ خانگی باشین ، خب بشین
    انتخاب و نوع نگرش به زنان بستگی  دارد به خودتان و ارزشی که به خودتان قایل هستید  
    درست بیندیشید تااعتبار و ارزش بیابید 
    پاسخ:
    سلام
    ضمن تشکر از ارائه ی نظر زیبا و شفّافتان، لازم به ذکر است که بنده در این مقاله که در حضور چند صد نفر زن و مرد آن هم زنان فرهیخته و دانشگاهی و اعضای انجمن زنان پژوهشگر ایران ارائه گردید، به ساحات مختلف زن  در ادبیّات شفاهی آذریایجان پرداخته ام.
    نه قصد تحقیر و توهین داشته ام و نه قصد جسارت، چرا که ما همه پرورش یافتگان مادرانمان هستیم. زنان را دوست داریم چرا که یا مادرمان هستند یا خواهرمان یا دخترمان و یا عمه و خاله و...
    امّا در باب اینکه زنی را با چند مرد ببینیم واکنش ما چه خواهد بود؟ طبیعی است هر کسی بسته به عملکرد اخلاقی خود جوابی دارد.
    کار زشت از هر کسی صادر شود زشت است و زن و مرد ندارد.
    امّا انتخاب من آن است که انسان باشم نه چیز دیگر. انسانی منطقی و اندیشه ورز و اخلاقی نه چیز دیگر.
    باز هم ممنونم.

    ارسال نظر

    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی